Thomas Rau bij Doorzetters

'Binnen 14 dagen verloren we 60% van alle opdrachten'

De financiële crisis van 2010 stelde architect en duurzaamheidspionier Thomas Rau voor een onmogelijke keuze. Als oprichter van RAU Architecten, later ook bekend van duurzaamheidsplatform Turntoo en materiaalregister Madaster, had hij jarenlang gewerkt aan innovatieve, duurzame gebouwen. Maar toen sloeg het noodlot toe. "Binnen 14 dagen verloren we 60% van alle opdrachten," herinnert hij zich. Met 55 mensen in dienst had hij twee opties: faillissement aanvragen of zelf de verantwoordelijkheid nemen.

"Ik vond dat het tweede beter bij mij paste," zegt hij. In een tijd waarin veel architectenbureaus moesten sluiten, koos Rau voor een radicale stap: hij gebruikte zijn eigen pensioenfonds om de salarissen te blijven betalen. "Ik ben nog steeds blij dat ik dat gedaan heb." Die beslissing tekent zijn visie op leiderschap en verantwoordelijkheid.

Die crisis dwong hem ook zijn hele visie op architectuur te herzien. "Ik realiseerde me dat bouwen zoals we dat deden geen toekomst meer had," zegt hij. Dat leidde tot de geboorte van Turntoo, een bedrijf dat zich richt op fundamentele systeemverandering in plaats van oppervlakkige optimalisatie. Later volgde Madaster, een digitaal platform dat fungeert als een kadaster voor materialen - een wereldwijde primeur.

"Wij zijn het enige wezen op aarde dat uit vrijheid dingen kan veranderen, en daar geloof ik in," zegt Rau. Zijn filosofie is even simpel als revolutionair: gebouwen zijn geen eindproducten maar tijdelijke manifestaties van menselijke behoeften. Ze moeten ontworpen worden met hun uiteindelijke ontmanteling in gedachten, zodat materialen eindeloos hergebruikt kunnen worden.

"Afval is materiaal zonder identiteit," legt hij uit. Door materialen een identiteit te geven via een materiaalpaspoort, behouden ze hun waarde, ook na de sloop van een gebouw. Deze benadering, waarbij gebouwen worden gezien als 'materiaaldepots', zet de traditionele bouwsector op zijn kop. Het vraagt om een compleet nieuwe manier van denken over eigendom, waarde en verantwoordelijkheid.

"We moeten de vakantie van het huidige systeem ontwerpen," zegt hij metaforisch over de noodzaak om bestaande systemen compleet om te draaien. Waar de bouwsector gewend is lineair te denken - bouwen, gebruiken, slopen - pleit Rau voor een circulaire aanpak waarin materialen nooit verloren gaan.

Over de rol van kunstmatige intelligentie is hij kritisch maar genuanceerd. "AI voedt zich met het verleden en suggereert een toekomst door het verleden te combineren," merkt hij op. Voor echte transformatie is volgens hem meer nodig dan alleen technologische innovatie. Hij pleit voor een fundamentele shift van eigendom naar toegang, van lineair naar circulair denken.

Deze visie maakt hem een veelgevraagd spreker op congressen en in bestuurskamers. "Alle grote veranderingen zijn terug te brengen naar één iemand," zegt hij over de kracht van het individu om systemen te veranderen. "Optimistisch betekent niet dat het zo wordt als ik denk; het betekent voor mij dat alles wat ons overkomt zinvol is." Het is deze combinatie van idealisme en pragmatisme die hem tot een unieke stem in de architectuurwereld maakt.

Voor ondernemers heeft hij drie onconventionele tips die zijn filosofie weerspiegelen:

1. Ervaar eindigheid: "Ga elke zes maanden naar een begrafenis. Het helpt je te beseffen dat alles eindig is en dat je verantwoordelijkheid draagt voor wat je achterlaat."

2. Neem tijd voor reflectie: "Neem elke ochtend tien minuten de tijd om met gesloten ogen te zitten en te observeren wat er gebeurt. Alleen in stilte kom je tot werkelijk nieuwe inzichten."

3. Zoek ongemak op: "We moeten ons vrijwillig in oncomfortabele situaties plaatsen. Groei en innovatie komen voort uit het verlaten van je comfortzone, niet uit het optimaliseren van wat je al kent."

Die crisis in 2010 was pijnlijk maar noodzakelijk, zegt Rau nu. Het dwong hem niet alleen zijn bedrijf maar zijn hele visie op bouwen te heroverwegen. Inmiddels wordt zijn aanpak internationaal gezien als voorbeeld van hoe de bouwsector kan bijdragen aan een duurzame toekomst. Van crisis naar kans - het tekent de man die de architectuurwereld wil transformeren, één gebouw tegelijk.