Klaas Dijkhoff bij Doorzetters

‘Ik beschouw het leven niet als één ding. Dus ik heb meer pijlen.’

Hoe de beoogd opvolger van Mark Rutte de macht liet lopen en opnieuw begon als ondernemer.

In de herfst van 2021 lag de weg naar het Torentje voor Klaas Dijkhoff vrijwel open. Hij was fractievoorzitter van de VVD, jarenlang het boegbeeld van de grootste partij van het land, en in de wandelgangen werd hij genoemd als de logische erfgenaam van Mark Rutte. Het verhaal ging dat Rutte zelfs bereid was plaats te maken. En toen deed Dijkhoff iets wat in de Haagse logica niet te plaatsen viel. Hij stapte op. Niet na een schandaal, niet na een verloren verkiezing, maar omdat hij niet meer wilde.

De reden lag niet in de politiek maar aan de keukentafel. ‘Dat heeft echt te maken met een gesprek dat ik al verder voor had, gewoon met mijn vrouw,’ zegt hij. ‘Wat wil je in het leven? En wil je kijken of je kinderen kunt krijgen?’ Voor hem viel het premierschap daar niet bij in te passen. Geen oordeel over anderen, benadrukt hij. ‘Als andere mensen met kinderen premier willen worden, vind ik daar niks van.’ Maar voor zichzelf trok hij een grens die in de politiek zelden hardop wordt getrokken. ‘Ik beschouw het leven niet als één ding. Dus ik heb meer pijlen.’

Dijkhoff, geboren in 1981 in Breda, was geen doorsnee politicus. Hij promoveerde in de rechten aan de Universiteit van Tilburg, gespecialiseerd in oorlogsrecht, en kwam in 2010 in de Tweede Kamer. In 2015 werd hij staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, met asiel en immigratie in zijn portefeuille, daarna kort minister van Defensie, en in 2017 fractievoorzitter. Hij stond bekend om zijn snelle geest, zijn humor en een toon die soms harder aankwam dan bedoeld. Precies die toon zou hem nog inhalen.

Het kantelmoment

Oktober 2021. Iedereen om hem heen zag een kroonprins, klaar om de troon te bestijgen. Dijkhoff zag een baan van negentig uur per week die zich niet liet rijmen met het gezin dat hij wilde. Hij maakte de berekening die bijna niemand op dat niveau hardop maakt: niet hoe ver kan ik komen, maar wat voor leven hoort daarbij. En toen koos hij tegen de macht. Niet uit gebrek aan ambitie, zegt hij, maar uit een andere definitie ervan. ‘Ik vind twee kinderen proberen tot succesvolle, evenwichtige volwassenen te zetten. Dat is een behoorlijke ambitie.’ Het was de eerste keer dat hij zijn ambitie losmaakte van een titel. Het zou niet de laatste keer zijn.

De overstap naar het ondernemerschap kwam er vervolgens, in zijn eigen woorden, ‘heel makkelijk uit’. Samen met VVD-campagnestrateeg Bas Erlings en de gedragswetenschappers Astrid Groenewegen en Tom de Bruyne richtte hij SUE & The Alchemists op, een strategisch adviesbureau in Amsterdam dat organisaties helpt bij gedragsbeïnvloeding, reputatieopbouw en het creëren van draagvlak. De methodiek die het viertal tijdens VVD-campagnes had verfijnd, werd nu aangeboden aan bedrijven, ngo’s en merken. De godfather van het bedrijf, zoals Dijkhoff hem noemt, is Daniel Kahneman, de psycholoog die de Nobelprijs voor economie won en in Thinking, Fast and Slow blootlegde hoe het brein keuzes maakt. ‘Het is geen makkelijke kost,’ zegt Dijkhoff over dat boek. ‘Maar elk hoofdstuk brengt je inzichten die waarschijnlijk voor jouw bedrijf vandaag al relevant zijn.’

Wat hem als ondernemer verraste, was hoe herkenbaar de valkuilen waren. De dopamine van elke nieuwe klant, elke gesloten deal. Het aannemen van mensen, iets waar hij naar eigen zeggen in het begin niet goed in was. En de ontdekking dat veel regelgeving waar ondernemers tegenaan lopen helemaal niet wettelijk verplicht is, maar door bedrijven zelf is opgebouwd uit voorzichtigheid. Als oud-wetgever keek hij er met andere ogen naar. ‘Ik kom er ook achter dat heel veel regelgeving waar je als ondernemer tegenaan loopt, niet per se nodig is.’

Wat het kostte

Voordat hij vertrok, leerde Dijkhoff hoe meedogenloos de publieke arena kan zijn. Er waren dreigingen, ernstig genoeg dat hij zijn eigen huis uit moest en via de deurbelcamera meekeek naar wat zich op zijn oprit afspeelde. ‘Die machteloosheid, die is heel frustrerend,’ zegt hij. En er was het moment dat hem nog steeds dwarszit: Tim Hofman die met een draaiende camera en een asielkind op hem afkwam bij de zogeheten patatbalie, het onbewaakte loket waar iedereen langsloopt. Geen gepland gesprek, geen onderwerp vooraf. Dijkhoff reageerde verkeerd, en hij weet het. ‘Ik had gewoon door mijn knieën moeten gaan, met hem moeten praten en de journalist moeten negeren. Dat deed ik niet.’ De prijs van de macht was niet alleen tijd. Het was ook het besef dat één misstap voor een camera jaren blijft hangen.

Vandaag heeft Dijkhoff zijn pijlen verdeeld zoals hij voor ogen had. Hij is commissaris bij PSV en bij de NS, rollen die hem dwingen tot wat hij een helikoptervisie noemt: van een afstand zie je scherper wat er misgaat. Hij maakt sinds 2023 met oud-ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers een populaire podcast. En in 2025 trad hij opnieuw naar voren, niet als partijpoliticus maar als medeoprichter van Voor Ons Nederland, een beweging die de stille, gematigde meerderheid een stem wil geven en tegenwicht wil bieden aan de populistische flanken. De man die de partijpolitiek verliet, bleef de politiek dus trouw, alleen op zijn eigen voorwaarden.

Of het premierschap ooit nog lonkt? Over acht jaar zijn zijn kinderen veertien en zestien, rekent hij voor, en zelf is hij dan begin vijftig. ‘Maar ik hoop eigenlijk dat het land dan gewoon één keer per jaar mij ziet en denkt: oh, wie was het ook alweer. En dat het gewoon goed gaat met het landsbestuur. Ik hoop dat het een irrelevante vraag is.’

Drie tips van Klaas

Opgeven is soms de beste optie. ‘Mensen gaan vaak veel te lang door op een pad, terwijl het beter is om te stoppen, je verlies te nemen en opnieuw te beginnen. Verlies nemen voelt als fout erkennen. Spreek daarom van tevoren scenario’s af: if this, then that. Dan kun je sneller weer verder bouwen.’

Ken je plek in de voedselketen. ‘Je leest altijd biografieën van één persoon die heroïsch faalde of het in z’n eentje haalde. Maar je kunt niet alles. Je kunt stijgen in die keten, maar je moet wel weten waar je staat. Soms moet je samenwerken met een grotere partij om samen verder te komen.’

Daadkracht zonder doel is schijnbeweging. ‘Je kunt heel daadkrachtig op dezelfde plek blijven staan. Als je snel in rondjes rent, voelt het alsof er veel gebeurt, maar je komt aan op het punt waar je vertrok. Onderbouw waar je naartoe wilt, anders ben je alleen maar stoer aan het doen.’

Eén harde les

‘Ik had gewoon door mijn knieën moeten gaan, met hem moeten praten en de journalist moeten negeren. Dat deed ik niet.’

De vraag aan jou

Welke titel of functie streef je na omdat anderen die belangrijk vinden, terwijl die niet past bij het leven dat je eigenlijk wilt?